Kính thưa các thày cô giáo, các em yêu quý. Thư viện trường THCS Tân Hồng giới thiệu cuốn sách  “Thơ tuổi học trò” của nhà thơ Trần Đăng Khoa - Người vẫn đ­ợc các văn nghệ sỹ ngưỡng mộ gọi tên một cách trìu mến là cậu bé Khoa, thần đồng Khoa.

          Trần Đăng Khoa sinh ngày 26/4 /1958 tại làng  Điền Trì  xã Quốc tuấn, huyện Nam Thanh, tỉnh Hải Dương , trong một gia đình nông dân,  - Nơi có con sông kinh Thày đã đi vào lịch sử với những chiến công của anh hùng liệt sĩ Mạc Thị Bưởi ,nơi có góc sân và khoảng trời riêng, nên thơ và đầy ắp chất liệu thơ ca là nguồn cảm hứng  dồi dào cho thần đồng làm nên những bài thơ tuyệt tác . Hiện nay anh là phó trưởng ban biên tập văn nghệ của Đài tiếng nói Việt Nam anh đã 3 lần đ­ợc nhận giải thưởng thơ của báo Tiền phong ( 1968, 1969,1971 ) và giải A cuộc thi thơ Báo Văn nghệ (1981- 1982 ).Giải thưởng nhà nước về văn học nghệ thuật đợt I năm 2001

Về hình thức  : Cuốn sách dày 443 tr , khổ 11 x 18 cm, có tới 141bài thơ và trường ca  nhiều tranh ảnh ,do nhà xuất bản Giáo dục tái bản làn thứ hai năm 2005, với số lượng 3000cuốn. Đây là 1 tập đầy đủ và toàn diện thơ Trần Đăng Khoa trong 10 năm học phổ thông . 

Về nội dung : Đây là một cuốn sách đặc sắc về nội dung và nghệ thuật, về đề tài và hình ảnh .về thiên nhiên và con người ... Với những chủ đề về gia đình , về thày cô, về quê hương đất nước, về các loại cây, con ... Với bút pháp nghệ thuật như nhân hoá, so sánh, đối lập ...tác giả đã làm lên những bài thơ độc đáo , những câu thơ thần

          Mở đầu cuốn sách là lời tác giả và bài viết : ỏºÔn tượng về " Trần Đăng Khoa tuổi học trò " của bác Nguyễn Nghiệp giúp  bạn đọc có cái nhìn tổng thể về nội dung cuốn sách và cuộc sống gian khó thiếu thốn mà cậu bé Khoa đã phải vượt qua để, lao động  học tập, sáng tác và chiến đấu  ảnh hưởng rất tốt đến việc hình thành nhân cách của các em học sinh, tuổi quàng khăn đỏ.

          Con bướm vàng - Là bài thơ đầu tay nhà thơ viết tháng 2/1966 có lời đối thoại của nhà thơ vớiTrần Thái Anh  giúp  bạn đọc hiểu khi con cóc đã có đôi cánh của con bướm thì con cóc cũng không còn là con cóc nữa rồi, vì có bạn đọc ngộ nhận làm thơ như anh Khoa là Thơ con cóc " Con cóc trong hang , con cóc nhẩy ra, con cóc ngồi đấy , con cóc nhảy đi" .Thì làm sao cảm nhận đ­ợc cái hay cái đẹp cái thần độc đáo trong thơ anh

Theo bước chân Khoa  Chúng ta vào ngõ xóm, mảnh vườn, góc sân  các gia đình nông dân ở vùng đồng bằng Bắc Bộ  . Để thưởng thức  trăng sáng sân nhà em dưới ngòi bút đặc tả của anh .

                                              Hàng cây cau lặng đứng

Hàng cây chuối đứng im

Con chim quên không kêu

Con sâu quên không kêu

Chỉ có trăng sáng tỏ

Soi rõ sân nhà em.

          Người thì nhỏ như con chim con sâu ( mới 8 tuổi ) - Thực tình tôi chỉ là một cậu bé lũn cũn, nhem nhuốc, quần áo xộc xệch, nhoe nhoét mực xanh mực tím . Tóc cứng đỏ hoe như lông bò thui và cũng khét nắng như ... lông bò, mà dám làm cho cả trời đất đều tĩnh lặng tự quên mình ,đến nỗi có cảm giác tất cả đều tan biến hết , chỉ còn trăng thôi. Song vào vườn quê để đánh thức trầu, để hái dừa uống nước dừa và ngâm nga đôi câu

Đêm hè hoa nở cùng sao

Tàu dừa - chiếc lược chải vào mây xanh

Ai mang nước ngọt nước lành

Ai đeo bao hũ rượu quanh cổ dừa?

          Chỉ có Trần Đăng Khoa mới làm đ­ược cái việc ( Đeo rượu vào cổ dừa và cho bạn đọc thưởng thức thứ nước thần tiên ấy )  Phải không các em ?

          Bằng việc quan sát tinh tế , nhanh nhạy và kỹ lưỡng những bài thơ tả vật , sự vật hay 1 hiện tượng thiên nhiên nào đó TĐK đã phác hoạ lên một bức tranh thiên nhiên lung linh sống  động . Này nhé :  

                                            Ông trời nổi lửa đằng đông

Bà sân vấn chiếc khăn hồng đẹp thay ...

 Cái na đã tỉnh giấc rồi

Đàn chuối đứng vố tay cười , vui sao?

Chị tre chải tóc bên ao

Nàng mây áo trắng ghé vào soi gương .

          Thật là một hình ảnh tuyệt vời thông qua nghệ thuật nhân hoá mà mái tóc của chị TRE chiếc áo của Nàng MÂY làm cho bức tranh vốn đã đẹp lại càng lung ling và hoàn hảo .

          Chúng ta cùng nhà thơ vác cần vào  câu cá ở các ao làng .Các em sẽ ngạc nhiên về cách câu mặt trời của cậu bé Khoa :

Riêng mặt trời tinh nghịch

Ngậm mồi dưới đáy ao

Giật mấy lần không đ­ược

Còn làm ta ngã nhào

          Cậu thả - Cái mồi Thơ để câu mặt trời thì quả là độc đáo  .

          Khi đọc bài - Đám ma bác Giun -  Chúng ta  như đang đ­ợc giao lưu với một nhà sinh vật học để tìm hiểu về 7 loại kiến mà mình chưa biết .Với tài tổ chức và phân công công việc nhà thơ đã làm cho cả đàn kiến vào cuộc - Một cuộc chơi thân ái giúp đỡ, đúng là một bài học đạo đức tạo nên cái đẹp của tuổi học trò .Chúng ta xem đàn kiến làm gì nhé.

Cầm hương kiến Đất bạc đầu

Khóc than kiến Cánh khoác màu áo tang

Kiến Lửa đốt đuốc đỏ làng

Kiến Kim chống gậy , kiến Càng nặng vai

... Kiến Đen uống rượu la đà

Bao nhiêu kiến Gió bay ra chia phần

Đọc bài thơ này- Chúng ta - cũng có đôi câu hoạ lại như sau:

Một kiến  làm chẳng nên gì

Cả đàn xúm lại việc chi cũng thành .

Cái Thần trong những bài thơ trên đ­ợc kết tinh từ Điểm nhìn bao quát và thấu đáo của cậu bé 8 tuổi mà thành : Thơ

Nhà thơ Tố Hữu đã nói rằng : Tinh hoa văn hoá của dân tộc đã dồn đúc vào một số ít người trong đó có Khoa .Trong thơ có nhạc, hoạ âm thanh thiên nhiên và cảnh mây trời sắc nước  nhà thơ nghe đ­ợc, lưu lại đ­ợc trong tâm hồn người đọc ngân mãi không thôi .Không hiểu sao một cậu bé mới 8 tuổi lại có đ­ợc câu thơ :

Ngoài thềm rơi cái lá đa

Tiếng rơi rất mỏng như là rơi nghiêng .

          Thật là tinh tế - Khoa đã chộp đúng cái thần của chiếc lá đang rơi,  .Đến đây người đọc nhớ lại bài thu điếu cụ tam nguyên Yên Đổ Nguyễn Khuyến có câu :                                                 Sóng biếc theo làn hơi gợn tí

                                                  Lá vàng trước ngõ sẽ đ­a vèo

Cả thể thơ nội dung và nghệ thuật thì Trần Đăng Khoa thật xứng là " Hậu sinh khả uý "

Các em hãy lắng nghe cảm nhận và phát hiện  của anh khi miêu tả cánh cò đang bay

Thấy trời xanh biếc mênh mông

Cánh cò chớp trắng trên sông Kinh Thày

Hình ảnh cánh cò bay rất đỗi quen thuộc của làng quê Việt Nam trong ca dao

Con cò bay lả bay la

Bay từ cửa phủ bay ra cánh đồng

Nhưng chỉ đến khi đi vào thơ Khoa và bay ra Kinh Thày thì mới trở thành ánh chớp

Một nhà thơ đ­ơng đại đã viết

Cánh cò bay lả chập chờn

Mây mù che đỉnh Trường Sơn sớm chiều

Ngôn từ thần thái và độc đáo đã xếp anh vào bậc tài danh hiếm có  thật xứng là

 thần đồng Đất việt

          Trong tập thơ này một chủ đề quan trọng lưu lại sâu lắng và xúc động nhất là những bài thơ viết về gia đình và tình thày trò .Đó là các bài thơ Mẹ ốm, Nhận thư anh, Dặn em, Nghe thày đọc thơ, Thày giáo đi bộ đội, ... vv với những câu thơ có tính khái quát và nâng cao :

Rồi ra đọc sách cấy cầy

Mẹ là Đất nước tháng ngày của con .

 Hay là

Em nghe thày đọc bao ngày

Tiếng thơ đỏ nắng xanh cây quanh nhà

Thì người đọc không chỉ hiểu đơn thuần đó là mẹ hay thày giáo của riêng nhà thơ.Đó là mẹ Tổ Quốc, mẹ Việt Nam và bao lớp thày cô đã chăm lo cho sự nghiệp trồng người của cả một dân tộc.         

        Ngoài 141 bài thơ và trường ca  hay cuốn sách còn cung cấp cho thày trò ta những tư liệu rất quí mà trước đây chúng ta chưa biết đầy đủ .

          Đó là nhà thơ có 4 anh em ruột : Trần Nhuận Minh , Trần Đăng Khoa , Trần Thị Thanh Bình và em gái út Trần Thị Thuý Giang . Cả 4 anh em đều chăm học chăm làm, chịu thương chịu khó và đều thành đạt . Một gia đình nông dân có 2 nhà thơ :Trần Nhuận Minh và Trần Đăng Khoa thì quả là hiếm có .

 Sự nghiệp của các anh bắt đầu từ sách .Nhà văn Nguyễn Nghiệp nhận xét :" Nhờ kiến thức từ sách vở, óc quan sát tinh tế và một chút năng khiếu bẩm sinh, tài năng của Trần Đăng Khoa phát triển rất sớm. Khoa luôn Nhặt đ­ợc những từ Thần, những tứ thơ làm nên giá trị của mỗi bài thơ" không những tự tìm đọc các loại sách mà các anh còn chắt chiu gom góp để  xây dựng thành công Tủ sách và Thư viện có thương hiệu ( Thư viện Trần Bình Minh). Trần Đăng Khoa đã rút ra kinh nghiệm rất quý báu của việc đọc sách "Em học chủ yếu ở trong sách .Khôn lên cũng là nhờ sách .Tri thức và trí khôn của loài người đều nằm hết ở trong sách .Có sách là có tất cả  . Đọc càng nhiều càng tốt " . Đây chính là lời tâm đắc của nhà thơ giúp chúng ta nhận thức đúng về việc đọc sách.

          Kính thưa các thày cô giáo và các em thân mến.

          Đọc cuốn sách này chúng ta còn thấy khả năng viết, sức sáng tạo  đạt nhiều kỷ lục của thần đồng Thơ : Riêng tập Thơ Hoa duối viết cho cháu Mạnh Hà đã có tới 56 bài và thơ anh với nhiều tên gọi khác nhau ở nhiều nhà xuất bản khác nhau đã đ­ợc tái bản đến lần thứ 65 . Một con số 56 và 65 mới thật ý nghĩa làm sao.Trường ca Trừng phạt anh viết trong một đêm là xong cũng là một kỷ lục của sự rung động tâm hồn  . Không những Thơ anh đ­ợc rất nhiều bạn đọc trong nước đón đọc, mà còn đ­ợc dịch và xuất bản ở Pháp, Mỹ, Cu ba, Đức, Liên Xô, Hung ra ri, Bun ga ri, Tiệp khắc, Ca na đa, và nhiều nước khác trên thế giới ... Thật là kỳ diệu, một sự hội nhập không hoà tan để sau này anh còn tếp tục cho ra nhiều bài thơ, văn  đ­ợc bạn đọc lớn tuổi chào đón nồng nhiệt như : Đợi mưa trên đảo sinh tồn, Chút thơ tình người lính biển hay Chân dung và đối thoại vv...

          Xen trong những bài thơ hay, những câu chuyện lý thú  , những lời đối thoại  hóm hỉnh rí rỏm là những bức ảnh về thời niên thiếu của nhà thơ mới  hồn nhiên đôn hậu làm sao như tuổi thơ của nhiều học trò khác song điểm nhấn là tấm băng tang kính thương Bác Hồ bên ngực trái ,chiếc mũ rơm trên đầu , cuốn sách trên tay ... làm cho người đọc nhớ mãi về khoảng thời gian từ 1965 đến 1975 . Một thập kỷ tranh đấu và dựng xây thật anh hùng  vẻ vang song cũng đầy đau thương và nước mắt .

Cháu buốt ở trong tim này

Chỗ đeo tang suốt đêm ngày Bác ơi...

      Bức ảnh đã lưu lại thời điểm thiêng liêng ( ngày quốc tang 4.9/1969 ). Con cháu của Bác đã biến đau thương thành hành động, Toàn thắng đế quốc và Xây dựng Đất nước ta đàng hoàng  hơn to đẹp hơn như điều Bác Hồ hằng mong ước .

                Thày xin mượn bức ảnh  trang cuối và câu thơ:

Mái gianh ơi hỡi mái gianh

Ngấm bao mưa nắng mà thành quê hương .

        Để  kết thúc buổi giới thiệu tác phẩm Trần Đăng Khoa - Thơ tuổi học trò hôm nay.

         Với khả năng có hạn, chỉ trong 1lần giới thiệu chắc chắn thày chưa làm hài lòng tất cả các em  . Các em tự tìm đọc cuốn sách có trong tủ sách giáo dục đạo đức thư viện nhà trường hoặc mua tại các cửa hàng văn hoá tổng hợp về đọc, để thấy dần độ Ngấm độ Thấm cái hay cái đẹp cái thi vị cái thần trong các tứ thơ độc đáo của anh ...   Như mưa nắng ngấm dần vào mái gianh để thành quê hương yêu dấu . Cái Thần trong cánh đồng thơ ngọt ngào, tươi mát, bát ngát, trong xanh mà hết sức giản dị, mộc mạc đạt đến chiều sâu của triết lý và đỉnh cao của giá trị,  luôn thu hút tâm hồn bạn đọc, là tuỳ cảm nhận của mỗi chúng ta .

         Trước khi ngừng lời Thày trò Trường THCS Tân Hồng xin cám ơn Bà mẹ nhà thơ đã sinh ra anh, nuôi anh khôn lớn bằng Hạt gạo làng  và nuôi dưỡng thơ anh bằng lời ru ngọt ngào lắng đọng của ca dao dân ca. Cám ơn mái ấm gia đình anh, quê hương Quốc Tuấn và con sông Kinh Thày lắng đọng phù sa đã bồi đắp tâm hồn anh lớn lên và thành đạt. Thành một thần đồng thi ca Việt Nam.         

          Buổi giới thiệu cuốn sách Trần Đăng Khoa Thơ tuổi học trò đến đây kết thúc.

          Xin trân trọng cám ơn các quý vị đại biểu, ban giám khảo, các thày cô giáo, các đồng chí và các bạn đã quan tâm theo dõi. Xin kính chào và kính chúc sức khoẻ toàn thể quý vị đại biểu, các thày cô giáo, các đồng chí và các bạn.

                                                  Tân Hồng, ngày 17 tháng 2 năm 2025

                                                 Biên soạn và giới thiệu

                                                  Bùi Thị Ca